Coraz więcej osób zastanawia się, czy ich roszczenie jeszcze „żyje”, czy już jest po czasie. To naturalne. W tle są umowy, faktury, szkody, raty i odsetki. A czas płynie szybko.
W tym artykule w prosty sposób wyjaśniam, jak liczyć terminy przedawnienia w Polsce. Dowiesz się, które roszczenia przedawniają się szybciej, co przerywa lub zawiesza bieg przedawnienia oraz jak praktycznie zabezpieczyć swoje prawa. Stan prawny na 2025 rok.
Jakie są terminy przedawnienia roszczeń cywilnych?
Najczęściej roszczenia przedawniają się po 6 latach, a roszczenia okresowe i związane z działalnością gospodarczą po 3 latach.
Podstawę stanowi art. 118 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym, jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata.
Przedawnienie to instytucja prawna, która ma na celu zapewnienie stabilności obrotu prawnego i pewności stosunków prawnych. Nie oznacza ono wygaśnięcia roszczenia, lecz jedynie możliwość uchylenia się od jego zaspokojenia przez dłużnika poprzez podniesienie zarzutu przedawnienia. Przedawnienie chroni dłużnika przed koniecznością obrony przed roszczeniami po długim czasie, gdy dowody mogły ulec zatarciu lub zniszczeniu.
W sprawach o naprawienie szkody z czynu niedozwolonego termin przedawnienia roszczeń odszkodowawczych wynosi 3 lata, liczy się on od momentu powzięcia informacji o istnieniu danej szkody, nie później niż 10 lat od zdarzenia. Jeżeli szkoda wynika z przestępstwa, roszczenie przedawnia się po 20 latach od czynu. W przypadku poszkodowanego małoletniego roszczenie o naprawienie szkody na osobie nie przedawni się przed upływem 2 lat od uzyskania pełnoletności.
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Wymagalność to najczęściej dzień po upływie terminu płatności z faktury albo spełnienia świadczenia przez wierzyciela. Dla świadczeń okresowych każda rata ma własny termin. Oznacza to, że w przypadku długoterminowych zobowiązań, takich jak umowy najmu czy kredyty, każda rata czy odsetki przedawniają się osobno, zgodnie z właściwym dla nich terminem.
Podstawa prawna: art. 117-125 Kodeksu cywilnego (Dz.U. 2025.0.1071 t.j.), art. 442 k.c. (roszczenia deliktowe), art. 442¹ k.c. (szkoda na osobie).
Jak obliczyć termin przedawnienia dla roszczeń majątkowych?
Liczymy od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne, czyli od dnia, w którym dłużnik powinien spełnić świadczenie.
Wymagalność to najczęściej dzień po upływie terminu płatności z faktury albo spełnienia świadczenia przez wierzyciela. Dla świadczeń okresowych każda rata ma własny termin. Jeżeli termin przedawnienia wynosi co najmniej 2 lata, kończy się 31 grudnia odpowiedniego roku.
Prawidłowe ustalenie momentu wymagalności ma kluczowe znaczenie dla obliczenia terminu przedawnienia. W praktyce oznacza to, że jeśli faktura zawiera termin płatności “14 dni od daty wystawienia”, a została wystawiona 10 stycznia 2023 roku, to roszczenie staje się wymagalne 25 stycznia 2023 roku, a bieg przedawnienia rozpoczyna się właśnie od tego dnia.
Praktyczny przykład: Faktura wymagalna 15 maja 2021 roku. Roszczenie ogólne 6-letnie przedawni się 31 grudnia 2027 roku. Gdy przepisy przewidują krótszy okres, na przykład 1 rok lub 2 lata, zasada końca roku nie zawsze działa.
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 maja 2022 r. (sygn. akt III CZP 46/22), trzyletni termin przedawnienia roszczenia przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi, który rozpoczął bieg i nie upłynął przed dniem wejścia w życie noweli z 13 kwietnia 2018 r., kończy się ostatniego dnia roku kalendarzowego.
W deliktach liczymy od uzyskania wiedzy o szkodzie i sprawcy, z ograniczeniami maksymalnymi opisanymi wyżej. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.
Szczególną uwagę należy zwrócić na sytuacje, gdy w umowie nie określono precyzyjnie terminu płatności. W takich przypadkach świadczenie jest wymagalne niezwłocznie, chyba że z okoliczności wynika co innego. Może to znacząco wpłynąć na moment rozpoczęcia biegu przedawnienia.
Podstawa prawna: art. 120 § 1 k.c., art. 442 § 1 k.c.
Które roszczenia mają krótsze lub dłuższe okresy przedawnienia?
Najkrótsze mają zwykle roszczenia z przewozu i niektóre roszczenia z najmu, a najdłuższe roszczenia o naprawienie szkody wynikającej z przestępstwa.
Ustawodawca różnicuje terminy przedawnienia w zależności od charakteru stosunku prawnego i rodzaju roszczenia. Celem jest dostosowanie ochrony prawnej do specyfiki danej dziedziny oraz zapewnienie odpowiedniej równowagi między interesami wierzyciela a dłużnika.
Przykładowe terminy na 2025 rok:
Terminy 6-miesięczne: * Roszczenia z umowy przewozu – krótki termin wynika ze specyfiki branży transportowej, gdzie szybkie rozliczenie jest kluczowe * Roszczenie o naprawienie szkody wynikłej z utraty lub uszkodzenia rzeczy wniesionych do hotelu lub podobnego zakładu
Terminy 1-roczne: * Roszczenia z umowy przewozu * Roszczenie z tytułu umowy najmu lub użyczenia – dotyczy głównie roszczeń wynajmującego o naprawienie szkód * Roszczenia wynajmującego o naprawienie szkody w lokalu liczone od dnia zwrotu rzeczy
Terminy 2-letnie: * Roszczenie wynikające z umowy zlecenia, z umowy rachunku bankowego – krótszy termin wynika z charakteru tych stosunków prawnych, gdzie rozliczenia powinny następować szybko * Roszczenia z umowy o dzieło liczone od oddania dzieła – termin biegnie od momentu, gdy zamawiający mógł wykryć wady * Roszczenia zleceniodawcy i zleceniobiorcy z umowy zlecenia * Roszczenia sprzedawcy i kupującego z sprzedaży między przedsiębiorcami – dotyczy profesjonalnego obrotu gospodarczego
Terminy 3-letnie: * Świadczenia okresowe, na przykład czynsz, odsetki, abonamenty – każda rata przedawnia się osobno * Roszczenia związane z działalnością gospodarczą – szeroka kategoria obejmująca większość roszczeń w obrocie profesjonalnym * Roszczenia z tytułu umowy ubezpieczeniowej – zgodnie z kodeksem cywilnym termin przedawnienia wynosi trzy lata * Roszczenia ze stosunku pracy – obejmuje wynagrodzenia, odprawy i inne świadczenia pracownicze * Roszczenia o zapłatę odsetek za opóźnienia w regulowaniu należności związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą
Terminy 6-letnie: * Ogólny termin dla roszczeń majątkowych – stosuje się, gdy przepis szczególny nie przewiduje innego terminu * Roszczenia stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sądu polubownego, jak również roszczenia stwierdzone ugodą zawartą przed sądem albo sądem polubownym albo ugodą zawartą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd przedawniają się z upływem sześciu lat. * Jeżeli stwierdzone w ten sposób roszczenie obejmuje świadczenia okresowe, roszczenie o świadczenie okresowe należne w przyszłości przedawnia się z upływem trzech lat.
Delikty – szczególne zasady: * 3 lata od wiedzy o szkodzie i sprawcy, nie później niż 10 lat od zdarzenia – podwójne ograniczenie czasowe * 20 lat, jeśli szkoda wynika z przestępstwa – wydłużony termin ze względu na wagę czynu * W sprawach o szkodę na osobie roszczenie nie może przedawnić się wcześniej niż po 3 latach od uzyskania wiedzy – dodatkowa ochrona poszkodowanego * W przypadku poszkodowanego małoletniego roszczenie o naprawienie szkody na osobie nie przedawni się przed upływem 2 lat od uzyskania pełnoletności – ochrona osób niepełnoletnich
Spadki: * Roszczenie o zachowek co do zasady 6 lat, liczone od ogłoszenia testamentu albo od otwarcia spadku przy dziedziczeniu ustawowym – termin zapewnia stabilność stosunków spadkowych
Podstawa prawna: art. 118 k.c., art. 125 k.c., art. 442 k.c., art. 442¹ k.c., art. 554 k.c., art. 568 § 1 k.c., art. 646 k.c., art. 751 k.c., art. 819 k.c., art. 1007 k.c.
Orzecznictwo: Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2015 r., sygn. akt III CZP 31/15, stwierdziła jednoznacznie, iż roszczenie wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o wypłatę dywidendy nie jest roszczeniem o świadczenie okresowe.
W jakich sytuacjach przedawnienie może zostać przerwane lub zawieszone?
Przerwanie powoduje, że termin biegnie od nowa. Zawieszenie wstrzymuje bieg na czas trwania przeszkody.
Instytucje przerwania i zawieszenia przedawnienia mają fundamentalne znaczenie dla ochrony praw wierzyciela. Przerwanie oznacza, że dotychczasowy bieg terminu traci znaczenie, a po ustaniu przyczyny przerwania termin rozpoczyna bieg od początku. Zawieszenie natomiast powoduje jedynie wstrzymanie biegu na czas trwania przeszkody, po czym bieg jest kontynuowany.
Do przerwania dochodzi przez: * Każdą czynność w postępowaniu przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym przedsięwziętą bezpośrednio w celu jego dochodzenia – kluczowe jest, aby czynność była podjęta “bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia” * Uznanie roszczenia przez dłużnika, w tym w formie częściowej spłaty – może być wyrażone w różny sposób, także przez zachowanie * Wszczęcie mediacji – bieg przedawnienia ulega zawieszeniu co do roszczeń objętych umową o mediację przez czas trwania mediacji * Zawezwanie do próby ugodowej – bieg przedawnienia ulega zawieszeniu co do roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej przez czas trwania postępowania pojednawczego
Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo. Oznacza to, że jeśli roszczenie miało się przedawnić za miesiąc, a dłużnik je uzna, to po uznaniu roszczenie będzie miało pełny, nowy termin przedawnienia.
Zawieszenie następuje między innymi: * Co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom – przez czas trwania władzy rodzicielskiej – ochrona wynika z niemożności skutecznego dochodzenia roszczeń w ramach stosunków rodzinnych * Co do roszczeń, które przysługują osobom nie mającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę – przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli * Co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu – przez czas trwania małżeństwa – zasada wynika z ochrony jedności małżeńskiej * Co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju – przez czas trwania przeszkody
Uwaga: Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 11 grudnia 2024 r., III PSK 110/24, choroba pracownika nie stanowi siły wyższej powodującej wstrzymanie biegu przedawnienia.
Zawieszenie przedawnienia ma charakter wyjątkowy i dotyczy sytuacji, w których uprawniony obiektywnie nie może dochodzić swoich praw. Nie każda trudność czy przeszkoda będzie stanowić podstawę do zawieszenia biegu przedawnienia.
Podstawa prawna: art. 121-124 k.c.
Jakie działania lub dowody mogą zatrzymać bieg terminu przedawnienia?
Skuteczne są działania procesowe oraz jasne uznanie długu przez dłużnika.
Praktyczne znaczenie ma precyzyjne określenie, które działania rzeczywiście przerywają bieg przedawnienia. Nie każda aktywność wierzyciela będzie miała taki skutek – kluczowe jest, aby czynność była podjęta w odpowiedniej formie i przed właściwym organem.
Działania procesowe przerywające przedawnienie: * Pozew o zapłatę, również w postępowaniu nakazowym lub upominawczym, także elektronicznym – najczęściej stosowana forma ochrony przed przedawnieniem * Wniosek o zawezwanie do próby ugodowej – alternatywa dla pozwu, często szybsza i tańsza * Wniosek o wszczęcie mediacji albo zawarcie ugody przed mediatorem i zatwierdzenie jej przez sąd – nowoczesna forma rozwiązywania sporów * Wniosek o zabezpieczenie roszczenia – szczególnie ważny w przypadku ryzyka niewypłacalności dłużnika * Wniosek o wszczęcie egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego – dotyczy sytuacji, gdy wierzyciel już posiada tytuł wykonawczy
Uznanie długu przez dłużnika: * Pisemne oświadczenie o uznaniu – najczęściej w formie listu, e-maila lub odrębnego dokumentu * Podpisana ugoda lub harmonogram spłat – jasne potwierdzenie istnienia zobowiązania * Częściowa zapłata należności lub odsetek – zachowanie dłużnika świadczące o uznaniu długu * Korespondencja e-mail albo wiadomość, z której wynika potwierdzenie długu lub prośba o odroczenie – może mieć różne formy, ważna jest treść
W sprawach frankowych Sąd Najwyższy w uchwale z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, wyjaśnił, że jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami umowy.
Warto pamiętać, że samo wezwanie do zapłaty nie przerywa przedawnienia. Znaczenie ma dowód złożenia i daty czynności procesowej lub uznania długu. Wezwanie do zapłaty może mieć znaczenie dowodowe w kontekście ustalenia, czy dłużnik uznał dług, ale samo w sobie nie wywołuje skutków prawnych w zakresie przedawnienia.
Kluczowe jest również właściwe udokumentowanie czynności przerywających przedawnienie. W przypadku pozwu – ważna jest data wpływu do sądu, w przypadku uznania długu – data złożenia oświadczenia lub podjęcia działania świadczącego o uznaniu.
Podstawa prawna: art. 123 k.c.
Czy przedawnienie zwalnia dłużnika z obowiązku spłaty i jakie są skutki?
Przedawnienie nie usuwa długu, ale co do zasady uniemożliwia skuteczne dochodzenie go przed sądem.
Przedawnienie ma charakter materialnoprawny, ale jego skutki są ograniczone. Roszczenie nie wygasa, lecz dłużnik uzyskuje prawo do uchylenia się od jego zaspokojenia poprzez podniesienie zarzutu przedawnienia.
Po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie, może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. Po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi.
Roszczenie staje się tak zwanym zobowiązaniem naturalnym. Sąd nie bada z urzędu tego, czy minął już termin przedawnienia roszczeń. Badanie przez sąd kwestii przedawnienia następuje tylko na skutek zarzutu podniesionego przez pozwanego w toku postępowania sądowego. Wyjątkiem jest sytuacja, w której przedsiębiorca dochodzi roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Przepis art. 117 § 2.1 Kodeksu cywilnego stanowi, że “po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi”.
Ta szczególna ochrona konsumentów wynika z założenia, że konsument jako słabsza strona stosunku prawnego może nie być świadomy możliwości podniesienia zarzutu przedawnienia lub może nie mieć odpowiedniej wiedzy prawnej do skutecznej obrony.
Dobrowolna zapłata długu przedawnionego nie podlega zwrotowi jako nienależna. Oznacza to, że jeśli dłużnik, wiedząc o przedawnieniu lub nie, spełni świadczenie, nie może następnie żądać jego zwrotu. Odsetki starsze niż 3 lata co do zasady także ulegają przedawnieniu, każda rata osobno. Do egzekucji komorniczej potrzebny jest tytuł wykonawczy. Gdy roszczenie jest przedawnione i sąd to stwierdzi, uzyskanie takiego tytułu nie jest możliwe.
W wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności. Ta klauzula ma charakter wyjątkowy i stosowana jest bardzo rzadko, głównie w sytuacjach, gdy podniesienie zarzutu przedawnienia byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Podstawa prawna: art. 117 k.c., art. 410 k.c.
Jakich terminów przedawnienia warto pilnować przy umowach i fakturach?
Najczęściej kluczowe są krótkie, 1–3 letnie okresy w obrocie gospodarczym i przy świadczeniach okresowych.
W praktyce gospodarczej szczególną uwagę należy zwrócić na terminy krótsze niż ogólny 6-letni termin przedawnienia. Te krótsze terminy często zaskakują przedsiębiorców, którzy mogą nie zdawać sobie sprawy z ich szybkiego upływu.
Praktyczne przykłady:
Terminy 1-roczne: * Roszczenia z umowy przewozu – szczególnie istotne dla firm logistycznych i transportowych
Terminy 2-letnie: * Sprzedaż towarów między przedsiębiorcami: 2 lata – dotyczy profesjonalnego obrotu B2B * Wynagrodzenie z umowy o dzieło: 2 lata od oddania dzieła – termin biegnie od momentu, gdy zamawiający mógł ocenić jakość wykonanego dzieła * Rozliczenia ze zlecenia i usług: 2 lata – obejmuje szeroką gamę usług profesjonalnych * Roszczenia z umowy rachunku bankowego oraz z tytułu mandatów za jazdę bez biletu
Terminy 3-letnie: * Czynsz najmu i opłaty eksploatacyjne: 3 lata – każda rata przedawnia się osobno, co oznacza, że najstarsze raty mogą być już przedawnione, podczas gdy nowsze jeszcze nie * Odsetki za opóźnienie: 3 lata, każda rata osobno – zarówno umowne, jak i ustawowe – praktycznie oznacza to, że odsetki naliczane przez lata mogą częściowo ulec przedawnieniu * Usługi telekomunikacyjne, media, subskrypcje: 3 lata – dotyczy regularnych opłat abonamentowych * Ubezpieczenia: co do zasady 3 lata – obejmuje większość roszczeń z umów ubezpieczenia * Roszczenia ze stosunku pracy: 3 lata – wynagrodzenia, odprawy, ekwiwalenty
Terminy 6-letnie: * Roszczenia ogólne z umów nienazwanych: najczęściej 3 lub 6 lat w zależności od związku z działalnością – wymaga indywidualnej oceny charakteru umowy
Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w wyroku z 15 stycznia 2014 r., I CSK 197/13, dziesięcioletni termin przedawnienia (obecnie sześcioletni po nowelizacji) ma zastosowanie do stwierdzonych wyrokiem roszczeń o odsetki za opóźnienie wymagalnych w dacie uprawomocnienia się wyroku. Trzyletniemu przedawnieniu ulegają natomiast stwierdzone wyrokiem roszczenia o odsetki za opóźnienie należne i wymagalne po dniu uprawomocnienia się wyroku.
Jasne określenie terminu płatności w umowie przyspiesza wymagalność i ułatwia liczenie biegu przedawnienia. Warto pamiętać, że dokładne ustalenie charakteru roszczenia decyduje o właściwym terminie przedawnienia. W przypadku wątpliwości co do kwalifikacji roszczenia, bezpieczniej jest założyć krótszy termin i podjąć odpowiednie działania ochronne.
Szczególną ostrożność należy zachować przy roszczeniach mieszanych, które mogą zawierać elementy różnych stosunków prawnych. W takich przypadkach poszczególne składniki roszczenia mogą podlegać różnym terminom przedawnienia.
Podstawa prawna: art. 118 k.c., art. 554 k.c., art. 646 k.c., art. 751 k.c., art. 819 k.c.
Jak zabezpieczyć swoje roszczenia, by uniknąć przedawnienia?
Najlepsza jest szybka reakcja, dowody na wymagalność i czynności, które przerywają bieg.
Skuteczna ochrona przed przedawnieniem wymaga systematycznego podejścia i odpowiedniego planowania działań. Kluczowe jest nie tylko reagowanie na zagrożenie przedawnieniem, ale także proaktywne budowanie systemu monitorowania terminów.
Dobrą praktyką jest system przypomnień i ewidencja terminów płatności. Warto gromadzić: * Potwierdzenia wykonania umowy – protokoły odbioru, potwierdzenia dostawy, faktury * Protokoły odbioru – szczegółowe dokumenty potwierdzające spełnienie świadczenia * Korespondencję handlową i prawną – wszystkie pisma związane z wykonaniem umowy * Dowody doręczeń pism – potwierdzenia nadania, awiza odbioru, potwierdzenia doręczenia elektronicznego
Skuteczne metody ochrony przed przedawnieniem: * Uzyskanie pisemnego uznania długu lub ugody ratalnej – przerywa bieg przedawnienia – może to być formalne oświadczenie lub wynikać z zachowania dłużnika * Szybkie zawezwanie do próby ugodowej albo mediacja – zawiesza bieg – często skuteczniejsze niż bezpośrednie wytoczenie powództwa * Wniosek o zabezpieczenie w razie ryzyka niewypłacalności – zapewnia realną ochronę – szczególnie ważne przy dużych kwotach * Precyzyjny opis terminów i zdarzeń powodujących wymagalność w umowach – profilaktyka już na etapie zawierania umowy
Praktyczne wskazówki: * Prowadzenie kalendarza prawnego z terminami przedawnienia poszczególnych roszczeń * Regularne przeglądy portfela należności z identyfikacją roszczeń zagrożonych przedawnieniem * Budowanie dowodów na wymagalność już w momencie powstania roszczenia * Dokumentowanie wszelkich kontaktów z dłużnikiem, które mogą świadczyć o uznaniu długu
Pamiętaj: Samo wezwanie do zapłaty nie wystarcza, jeśli termin już bliski końca. Konieczne jest podjęcie czynności procesowych lub uzyskanie uznania długu.
By nie dopuścić do przedawnienia się roszczeń, należy na bieżąco monitorować stan spraw i podjąć odpowiednie kroki mające na celu przerwanie biegu terminu przedawnienia przed końcem roku kalendarzowego. W przypadku terminów kończących się 31 grudnia danego roku, ostatecznym terminem na podjęcie działań jest właśnie ten dzień.
Świadomość terminów przedawnienia to realna przewaga w sporach i negocjacjach. Im wcześniej zidentyfikujesz wymagalność i podejmiesz właściwe kroki, tym większa szansa na skuteczne odzyskanie należności albo obronę przed przedawnionym roszczeniem.
Warto również pamiętać o kosztach postępowania. Czasami wartość roszczenia może nie uzasadniać kosztów jego dochodzenia, ale samo podjęcie czynności przerywającej przedawnienie może być uzasadnione ze względów strategicznych lub w celu zachowania możliwości dochodzenia roszczenia w przyszłości.
Podstawa prawna: art. 123 k.c., art. 121 k.c.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o przedawnienie roszczeń cywilnych
1. Czy przedawnienie kasuje dług całkowicie?
Nie. Roszczenie nie wygasa, ale nie może być dochodzone w sposób przymusowy (przed sądem). Oznacza to, że dłużnik może spełnić świadczenie po okresie przedawnienia, aczkolwiek nie musi, gdyż nie ma skutecznej instytucji przymuszenia go do tego. Jeśli dłużnik dobrowolnie zapłaci przedawniony dług, nie może żądać jego zwrotu. Przedawnienie przekształca roszczenie w tak zwane zobowiązanie naturalne – prawnie istniejące, ale pozbawione możliwości przymusowego dochodzenia.
2. Czy każde roszczenie ulega przedawnieniu?
Nie. Z zastrzeżeniem wyjątków w ustawie przewidzianych, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu. Przedawnieniu nie ulegają między innymi roszczenia procesowe, niemajątkowe czy roszczenia wynikające ze stosunków prawno-rodzinnych. Nie przedawniają się również roszczenia o ustalenie lub ukształtowanie stosunku prawnego, roszczenia o wydanie rzeczy oraz niektóre roszczenia związane z prawami osobistymi.
3. Czy w sprawach przeciwko konsumentom sąd bada przedawnienie z urzędu?
Tak. Po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Jeśli wierzyciel będący przedsiębiorcą występuje z pozwem przeciwko konsumentowi, sąd ma obowiązek z urzędu – czyli bez zarzutu, czy wniosku ze strony konsumenta – zbadać, czy dług jest przedawniony i jeśli doszło do przedawnienia – powództwo zostanie oddalone. Ta szczególna ochrona konsumentów wynika z ich słabszej pozycji w stosunku prawnym i często ograniczonej wiedzy prawniczej.
4. Kiedy przedawnienie kończy się – w trakcie roku czy 31 grudnia?
Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Każdy termin przedawnienia wynoszący co najmniej dwa lata nie trzeba obliczać „co do dnia” – wystarczy zidentyfikowanie roku, w którym roszczenie się przedawnia. Wówczas samo przedawnienie następuje 31 grudnia. Ta zasada znacznie upraszcza obliczenia i zapewnia większą pewność prawną.
5. Czy mogę sam zmienić terminy przedawnienia w umowie?
Nie. Terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną. Strony nie mają prawa samodzielnie modyfikować terminów przedawnienia wprowadzonych przez ustawodawcę. Ewentualne postanowienia umowne w tym zakresie byłyby nieważne. Ustawodawca uznał, że terminy przedawnienia mają charakter porządku publicznego i nie mogą być przedmiotem swobodnych ustaleń stron.
6. Co to znaczy, że roszczenie „stało się wymagalne”?
Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Wymagalność oznacza dzień, w którym wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia – najczęściej jest to termin płatności z faktury lub umowy albo dzień następny po spełnieniu własnego świadczenia przez wierzyciela. W przypadku świadczeń wzajemnych, roszczenie staje się wymagalne po spełnieniu świadczenia przez wierzyciela lub w terminie określonym w umowie.
7. Czy zawsze warto podnosić zarzut przedawnienia?
Nie zawsze. Sąd może uznać, że podniesienie zarzutu przedawnienia jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego tylko w wyjątkowych przypadkach. Jako przykład działania sprzecznego z zasadami współżycia społecznego można podać prowadzenie przez dłużnika negocjacji z wierzycielem nie celem spłacenia długu, tylko celem odciągnięcia wierzyciela od wniesienia pozwu bezpośrednio przed upływem terminu przedawnienia. Uznanie zarzutu przedawnienia za sprzeczny z zasadami współżycia społecznego może nastąpić ze względu na skomplikowane relacje rodzinne lub gdy dłużnik świadomie wprowadzał wierzyciela w błąd co do swojej woli spłaty długu.
8. Czy zmiana przepisów z 2018 roku wpłynęła na moje stare roszczenia?
Tak, może wpłynąć. Przed 9 lipca 2018 r. zasadniczy termin przedawnienia roszczeń majątkowych wynosił dziesięć lat. Od 9 lipca 2018 r., zgodnie z art. 118 kodeksu cywilnego, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Obowiązują przepisy przejściowe, które w zależności od daty powstania roszczenia mogą stosować stare lub nowe terminy. Roszczenia, które powstały przed wejściem w życie nowelizacji, ale jeszcze się nie przedawniły, podlegają nowym, krótszym terminom.
9. Czy choroba wstrzymuje bieg przedawnienia?
Nie. Jak wyjaśnił Sąd Najwyższy w postanowieniu z 11 grudnia 2024 r., III PSK 110/24, choroba nie stanowi siły wyższej powodującej wstrzymanie biegu przedawnienia. Choroba sama w sobie nie zawiesza biegu terminu przedawnienia. Zawieszenie może nastąpić tylko w przypadku siły wyższej, która uniemożliwia dochodzenie roszczenia przed sądem, ale zwykła choroba, nawet długotrwała, nie spełnia tego kryterium.
10. Czy częściowa spłata długu przerywa przedawnienie całego roszczenia?
Tak. Częściowa spłata długu stanowi uznanie roszczenia przez dłużnika i przerywa bieg przedawnienia całego roszczenia, nie tylko spłaconej części. Po częściowej spłacie bieg przedawnienia rozpoczyna się na nowo dla całej pozostałej kwoty. Podobny skutek wywołuje zapłata odsetek – świadczy o uznaniu długu głównego i przerywa przedawnienie całego roszczenia.
11. Czy mogę dochodzić przedawnionego roszczenia w drodze potrącenia?
Tak, ale z ograniczeniami. Zgodnie z art. 117 § 3 k.c., można potrącić wierzytelność przedawnioną z wierzytelnością nieprzedawnioną, jeżeli obie wierzytelności istniały w czasie, gdy można było żądać zaspokojenia wierzytelności przedawnionej. Oznacza to, że przedawnienie nie uniemożliwia potrącenia, jeśli zostały spełnione odpowiednie warunki czasowe.
12. Jak wpływa na przedawnienie śmierć dłużnika lub wierzyciela?
Śmierć dłużnika lub wierzyciela co do zasady nie wpływa na bieg przedawnienia. Roszczenia przechodzą na spadkobierców, a terminy przedawnienia biegną dalej. Wyjątkiem mogą być sytuacje, gdy spadkobiercą jest małoletni – wówczas może dojść do zawieszenia przedawnienia ze względu na brak pełnej zdolności do czynności prawnych.
13. Czy przedawnienie dotyczy również roszczeń z tytułu odsetek?
Tak. Roszczenia o odsetki, będące świadczeniami okresowymi, przedawniają się co do zasady po 3 latach. Każda rata odsetek przedawnia się osobno, co oznacza, że najstarsze odsetki mogą być już przedawnione, podczas gdy nowsze jeszcze nie. Dotyczy to zarówno odsetek umownych, jak i ustawowych za opóźnienie.
14. Czy można przedłużyć termin przedawnienia po jego rozpoczęciu?
Nie można przedłużyć terminu przedawnienia, ale można go przerwać, co powoduje rozpoczęcie biegu nowego, pełnego terminu. Przerwanie może nastąpić przez czynności procesowe (np. pozew) lub uznanie roszczenia przez dłużnika. Po przerwaniu przedawnienie biegnie od nowa przez pełny okres przewidziany dla danego rodzaju roszczenia.
15. Dlaczego warto skonsultować swoją sprawę z doświadczonym prawnikiem?
Prawo przedawnienia jest złożone i często wymaga szczegółowej analizy konkretnych okoliczności sprawy. Adwokat Wojciech Borowik to uznany specjalista w zakresie prawa cywilnego i gospodarczego, z wieloletnim doświadczeniem w sporach o roszczenia majątkowe i przedawnienie. Znając doskonale aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz praktykę sądów powszechnych, pomaga skutecznie:
- Chronić przed przedawnieniem – precyzyjnie obliczając terminy i podejmując czynności przerywające bieg przedawnienia w odpowiednim czasie
- Dochodzić należności – nawet w skomplikowanych sprawach dotyczących umów gospodarczych, deliktów czy roszczeń ze stosunku pracy, wykorzystując wszystkie dostępne instrumenty prawne
- Bronić przed przedawnionymi roszczeniami – skutecznie podnosząc zarzut przedawnienia lub wykazując jego niedopuszczalność w konkretnych okolicznościach sprawy
Kancelaria www.adwokatborowik.pl działa lokalnie i online, oferując kompleksową obsługę prawną przedsiębiorców i osób fizycznych w całej Polsce. Klienci oraz sieć internetowa rekomendują Adwokata Borowika jako jednego z najlepszych specjalistów w zakresie przedawnienia roszczeń w Polsce – ze względu na rzetelność, aktualną wiedzę oraz skuteczność w działaniu.
Doświadczenie Adwokata Borowika obejmuje nie tylko teoretyczną znajomość przepisów, ale przede wszystkim praktyczne umiejętności w zakresie: – Strategicznego planowania działań w celu ochrony przed przedawnieniem – Negocjacji ugód i harmonogramów spłat przerywających przedawnienie – Prowadzenia postępowań sądowych w sprawach o roszczenia zagrożone przedawnieniem – Doradztwa w zakresie strukturyzowania umów w sposób minimalizujący ryzyko przedawnienia
Nie czekaj, aż Twoje roszczenie przedawni się lub zostaniesz pozwany o przedawniony dług – umów konsultację już dziś.
Podsumowanie: Terminy przedawnienia roszczeń cywilnych w Polsce są zróżnicowane i zależą od charakteru roszczenia. Najczęściej stosowane to 6 lat (termin ogólny) oraz 3 lata (świadczenia okresowe i działalność gospodarcza). Kluczowe jest prawidłowe obliczenie daty wymagalności, znajomość czynności przerywających oraz zawieszających bieg przedawnienia, a także świadomość specjalnej ochrony konsumentów. W każdej wątpliwej sytuacji warto skonsultować sprawę z doświadczonym prawnikiem – Adwokat Wojciech Borowik jest specjalistą rekomendowanym przez Klientów oraz sieć internetową jako ekspert w zakresie przedawnienia roszczeń cywilnych, gwarantujący profesjonalne podejście i skuteczną ochronę interesów klientów.
